در سال‌های اخیر، تغییر الگوی زندگی، کاهش تحرک روزانه، افزایش مصرف مواد غذایی پرکالری و فرآوری‌شده، چاقی، افزایش سن جمعیت و عوامل ژنتیکی، به مجموعه‌ای از عوامل اثرگذار بر روند شیوع دیابت تبدیل شده‌اند؛ موضوعی که ضرورت توجه جدی‌تر به پیشگیری، غربالگری و تقویت فرهنگ خودمراقبتی را بیش از گذشته نمایان کرده است.

دیابت اگرچه چالشی جدی برای سلامت جامعه است، اما تجربه‌های موفق در حوزه بیماریابی، افزایش دسترسی به خدمات سلامت، آموزش بیماران و مشارکت مردم نشان می‌دهد می‌توان با مداخلات به‌موقع، از شدت پیامدهای آن کاست و کیفیت زندگی مبتلایان را ارتقا داد.

استان مرکزی نیز از این تغییرات جمعیتی و سبک زندگی بی‌تأثیر نمانده و مسئولان می‌گویند این استان همزمان با اجرای برنامه‌های گسترده نظام سلامت برای شناسایی افراد در معرض خطر، مراقبت از بیماران و کاهش عوارض ناشی از دیابت، مسیر تازه‌ای را در مدیریت این بیماری دنبال می‌کند؛ مسیری که در آن، پیشگیری مقدم بر درمان و آگاهی‌بخشی، حلقه‌ای تعیین‌کننده در زنجیره سلامت به شمار می‌رود.

در همین راستا، برای بررسی آخرین وضعیت دیابت در استان مرکزی، روند شناسایی بیماران، مهم‌ترین عوامل خطر، برنامه‌های پیشگیرانه و اقدامات دانشگاه علوم پزشکی اراک در حوزه کنترل این بیماری، با دکتر جواد جواهری، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اراک به گفت‌وگو نشسته‌ایم که مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید.

وقتی دیابت آرام قدم برمی‌دارد؛ ضرورت تغییر سبک زندگی برای مهار بیماری خاموش

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اراک، در گفت‌وگو با ایسنا، درخصوص وضعیت بیماری دیابت در استان اظهار کرد: دیابت یکی از مهم‌ترین بیماری‌های غیرواگیر است که کنترل و پیشگیری از عوارض آن نیازمند همکاری مستمر میان نظام سلامت، بیماران و خانواده‌هاست و دانشگاه علوم پزشکی اراک در سال‌های اخیر برنامه‌های مختلفی را در حوزه شناسایی، مراقبت و آموزش بیماران اجرا کرده است.

وی افزود: بر اساس آخرین آمارهای موجود، شیوع دیابت در استان مرکزی از ۸.۶ درصد در سال گذشته به ۷ درصد در سال جاری رسیده است که این تغییر می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله بهبود فرآیند شناسایی، ثبت بیماران و اجرای برنامه‌های غربالگری باشد.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اراک ادامه داد: با وجود روند کاهشی شیوع بیماری، همچنان توسعه برنامه‌های بیماریابی فعال، افزایش پوشش غربالگری و شناسایی افراد در معرض خطر از اولویت‌های مهم حوزه سلامت استان محسوب می‌شود تا بیماران در مراحل ابتدایی بیماری شناسایی و اقدامات مراقبتی و درمانی لازم برای آنان آغاز شود.

ارتقای شاخص کنترل بیماری در بیماران دیابتی/ غربالگری رایگان افراد بالای ۳۰ سال

جواهری با اشاره به بهبود وضعیت کنترل بیماری در میان بیماران دیابتی استان مرکزی گفت: یکی از شاخص‌های مهم در ارزیابی کیفیت مراقبت از بیماران دیابتی، میزان کنترل مناسب قند خون بر اساس آزمایش hba1c  است که خوشبختانه این شاخص در استان روند مثبتی داشته است. درصد بیماران دیابتی که موفق شده‌اند به کنترل مطلوب قند خون دست پیدا کنند، از ۵۵ درصد در سال گذشته به ۶۶ درصد در سال جاری افزایش یافته است.

جواهری با تأکید بر اهمیت تشخیص زودهنگام دیابت اظهار کرد: در حال حاضر غربالگری افراد ۳۰ سال و بالاتر در قالب برنامه خطرسنجی بیماری‌های غیرواگیر، در تمامی مراکز و پایگاه‌های خدمات جامع سلامت استان مرکزی به صورت رایگان انجام می‌شود. هدف از اجرای این برنامه، شناسایی افراد دارای عوامل خطر یا مبتلا به دیابت در مراحل اولیه بیماری است تا با آغاز به‌موقع مراقبت‌ها، اصلاح سبک زندگی و در صورت نیاز درمان، از پیشرفت بیماری و بروز عوارض جبران‌ناپذیر جلوگیری شود. بویژه اینکه بسیاری از افراد ممکن است بدون اطلاع از ابتلا به دیابت یا عوامل خطر مرتبط با آن زندگی کنند.

آموزش و توانمندسازی بیماران؛ محور برنامه‌های علوم پزشکی

جواهری با اشاره به برنامه‌های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی اراک برای بیماران دیابتی و خانواده‌های آنان گفت: آموزش و توانمندسازی بیماران یکی از مهم‌ترین محورهای برنامه‌های پیشگیری و کنترل دیابت است و در مراکز خدمات جامع سلامت، آموزش‌های فردی و گروهی، مشاوره‌های تغذیه‌ای، آموزش فعالیت بدنی، مراقبت از پا، نحوه مصرف صحیح داروها و انسولین، خودپایشی قند خون و راهکارهای پیشگیری از عوارض بیماری به بیماران ارائه می‌شود.

جواهری با اشاره به اقدامات مراقبتی دانشگاه علوم پزشکی برای بیماران دیابتی گفت: پیگیری منظم بیماران، انجام آزمایش‌های دوره‌ای از جمله hba1c کنترل فشار خون و چربی خون، ارجاع به‌موقع برای معاینات چشم‌پزشکی، بررسی عملکرد کلیه و آموزش مراقبت از پا از جمله برنامه‌هایی است که با هدف کاهش عوارض بیماری اجرا می‌شود.

وی تأکید کرد: هدف اصلی نظام سلامت، تنها درمان بیماری نیست، بلکه جلوگیری از بروز عوارض ناتوان‌کننده‌ای همچون بیماری‌های قلبی و عروقی، نارسایی کلیه، مشکلات بینایی، نابینایی و قطع عضو است.

جواهری با اشاره به اهمیت اصلاح سبک زندگی در پیشگیری و کنترل دیابت اظهار کرد: انجام فعالیت بدنی منظم حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته، مصرف بیشتر میوه، سبزیجات و غلات کامل، کاهش مصرف قند، شیرینی، نوشیدنی‌های شیرین، نمک و چربی، حفظ وزن مناسب، پرهیز از مصرف دخانیات، مدیریت استرس، مصرف صحیح داروها و انجام آزمایش‌های دوره‌ای، مهم‌ترین توصیه‌های پزشکی برای کنترل این بیماری است.

شناسایی ۱۶۰۲ بیمار جدید مبتلا به دیابت در استان/۴۰۰ بیمار پره‌دیابتی تحت مراقبت قرار گرفتند

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی اراک، با اشاره به آخرین آمار بیماران مبتلا به دیابت در استان مرکزی اظهار کرد: تعداد بیماران مبتلا به دیابت در سال جاری به ۴۸ هزار و ۴۵۲ نفر رسیده است که از این تعداد، 1602 بیمار جدید هستند که تحت مراقبت‌های نظام سلامت قرار گرفته‌اند.

وی افزود: در کنار شناسایی بیماران مبتلا به دیابت، برنامه‌های غربالگری و بیماریابی در استان منجر به شناسایی ۴۰۰ نفر از افراد دارای وضعیت پره‌دیابت در سال ۱۴۰۵ شده است که این افراد نیز برای پیشگیری از ابتلا به دیابت و کنترل عوامل خطر، تحت مراقبت و پیگیری قرار گرفته‌اند. شناسایی این افراد فرصتی ارزشمند برای مداخله به‌موقع و جلوگیری از پیشرفت بیماری به شمار می‌رود.

آموزش و خودمراقبتی؛ محور برنامه‌های دانشگاه علوم پزشکی اراک برای پیشگیری و کنترل دیابت

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اراک ادامه داد: برگزاری کلاس‌های آموزشی برای بیماران دیابتی و خانواده‌های آنان، از دیگر اقدامات مهم در حوزه کنترل بیماری است که در این دوره‌ها موضوعاتی همچون نحوه کنترل قند خون، مصرف صحیح داروها، رعایت رژیم غذایی مناسب و راهکارهای پیشگیری از عوارض دیابت آموزش داده می‌شود. تشکیل گروه‌های خودیار و تقویت ارتباط میان بیماران، خانواده‌ها و تیم سلامت می‌تواند نقش مؤثری در افزایش انگیزه، تبادل تجربه و بهبود روند کنترل بیماری داشته باشد.

این مقام مسئول در دانشگاه علوم پزشکی اراک، ترویج فعالیت بدنی را یکی از پایه‌های اصلی پیشگیری از دیابت عنوان کرد و گفت: اجرای برنامه‌های پیاده‌روی، ورزش‌های گروهی و ایجاد زمینه‌های مناسب برای افزایش تحرک عمومی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در کاهش خطر ابتلا به دیابت و کنترل بهتر بیماری در افراد مبتلا مؤثر باشد.

وی با تأکید بر نقش تغذیه سالم در پیشگیری از دیابت افزود: کاهش مصرف قند، نوشیدنی‌های شیرین، چربی‌های ناسالم و غذاهای پرکالری و در مقابل افزایش مصرف سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات و غلات سبوس‌دار، از مهم‌ترین توصیه‌های تغذیه‌ای برای حفظ سلامت و کنترل قند خون است.

وی همچنین با اشاره به اهمیت پیشگیری از عوارض دیابت اظهار کرد: معاینه منظم چشم، بررسی عملکرد کلیه، مراقبت از پاها، کنترل فشار خون و چربی خون، از جمله مراقبت‌های ضروری برای بیماران دیابتی است و می‌تواند از بروز عوارض جدی مانند مشکلات قلبی و عروقی، آسیب‌های کلیوی، اختلالات بینایی و زخم پای دیابتی جلوگیری کند.

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اراک با بیان اینکه خودمراقبتی نقش تعیین‌کننده‌ای در مدیریت دیابت دارد، گفت: بیماران باید نحوه اندازه‌گیری منظم قند خون، مراقبت روزانه از پاها و شناخت علائم افت یا افزایش قند خون را بیاموزند و در صورت مشاهده علائم غیرطبیعی مانند مشاهده زخم، تغییر رنگ یا هرگونه علامت غیرطبیعی در پاها، به مراکز درمانی مراجعه کنند.

وی بر ضرورت همکاری بین‌بخشی برای ترویج سبک زندگی سالم تأکید کرد و افزود: همکاری با مدارس، شهرداری‌ها، رسانه‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد می‌تواند زمینه‌ساز افزایش آگاهی عمومی و گسترش رفتارهای سلامت‌محور در جامعه باشد.

وی در ادامه با ارائه توصیه‌هایی به شهروندان برای پیشگیری از دیابت گفت: حفظ وزن در محدوده سالم، انجام حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته، کاهش مصرف نوشابه، شیرینی و غذاهای پرچرب، پرهیز از مصرف دخانیات، داشتن خواب کافی و مدیریت استرس، از مهم‌ترین اقدامات برای کاهش خطر ابتلا به دیابت است.

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اراک خاطرنشان کرد: افرادی که در معرض خطر دیابت قرار دارند باید به‌صورت سالانه قند خون خود را بررسی کنند و افراد مبتلا نیز لازم است داروهای خود را به‌طور منظم مصرف کرده، رژیم غذایی توصیه‌شده را رعایت کنند و ویزیت‌های دوره‌ای پزشک را جدی بگیرند.

سبک زندگی، افزایش سن و عوامل ژنتیکی؛ مهم‌ترین عوامل افزایش خطر ابتلا به دیابت در استان مرکزی

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اراک، با اشاره به عوامل مؤثر در افزایش خطر ابتلا به دیابت در استان مرکزی اظهار کرد: افزایش شیوع این بیماری نتیجه ترکیبی از عوامل مختلف سبک زندگی، جمعیتی، محیطی و ژنتیکی است و برای کنترل روند بیماری، توجه همزمان به تمامی این عوامل ضروری است.

وی با بیان اینکه چاقی و اضافه‌وزن یکی از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ به شمار می‌رود، افزود: افزایش مصرف غذاهای پرکالری، فست‌فودها و نوشیدنی‌های شیرین، در کنار کاهش فعالیت بدنی، از عوامل مهم افزایش وزن و به‌ویژه چاقی شکمی است که ارتباط مستقیمی با ابتلا به دیابت دارد. کم‌تحرکی، تغییر سبک زندگی، افزایش مشاغل اداری و صنعتی، استفاده بیشتر از خودرو و کاهش میزان فعالیت‌های روزانه و ورزش منظم نیز زمینه افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های غیرواگیر از جمله دیابت را فراهم کرده است.

وی با اشاره به نقش افزایش سن جمعیت در روند ابتلا به دیابت گفت: با افزایش سن، احتمال ابتلا به دیابت افزایش پیدا می‌کند و استان مرکزی نیز مانند بسیاری از مناطق کشور با روند سالمند شدن جمعیت مواجه است که این موضوع ضرورت برنامه‌ریزی برای پیشگیری و مراقبت از بیماری‌های مرتبط با سن را دوچندان می‌کند.

وی عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی را از دیگر عوامل اثرگذار در ابتلا به دیابت عنوان کرد و افزود: افرادی که یکی از والدین، خواهر یا برادرشان مبتلا به دیابت هستند، نسبت به سایر افراد در معرض خطر بیشتری قرار دارند و باید نسبت به انجام غربالگری و کنترل عوامل خطر حساسیت بیشتری داشته باشند.

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اراک با اشاره به ارتباط فشار خون بالا و اختلال چربی خون با دیابت اظهار کرد: این بیماری‌ها اغلب در کنار دیابت مشاهده می‌شوند و بخشی از مجموعه‌ای به نام سندرم متابولیک هستند که می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی و سایر عوارض را افزایش دهد.

زنگ خطر دیابت در کمین سبک زندگی‌های کم‌تحرک؛ از غربالگری تا خودمراقبتی در استان مرکزی

وی تغذیه نامناسب را یکی دیگر از عوامل مهم در افزایش خطر دیابت دانست و گفت: مصرف زیاد مواد غذایی با کربوهیدرات‌های ساده مانند نان و برنج سفید، کاهش مصرف سبزیجات، میوه‌ها و غلات کامل، همچنین استفاده زیاد از روغن‌های ناسالم و غذاهای فرآوری‌شده، از جمله الگوهای تغذیه‌ای است که می‌تواند سلامت افراد را تهدید کند. استرس مزمن و خواب ناکافی نیز می‌تواند بر عملکرد بدن، میزان حساسیت سلول‌ها به انسولین و تنظیم قند خون تأثیر منفی بگذارد و خطر ابتلا به دیابت را افزایش دهد.

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی اراک همچنین به نقش دیابت بارداری در افزایش احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲ اشاره کرد و گفت: زنانی که در دوران بارداری دچار دیابت بارداری شده‌اند، در سال‌های بعد از احتمال بیشتری برای ابتلا به دیابت نوع ۲ برخوردار هستند و لازم است این گروه نیز تحت مراقبت و پایش منظم قرار گیرند.

جواهری تأکید کرد: بسیاری از عوامل خطر دیابت با اصلاح سبک زندگی، افزایش تحرک، تغذیه سالم، کنترل وزن، انجام غربالگری‌های دوره‌ای و مراجعه به‌موقع به مراکز سلامت قابل مدیریت است و مشارکت مردم در کنار برنامه‌های نظام سلامت، نقش مهمی در کاهش بار این بیماری در جامعه دارد.

به گزارش ایسنا، دیابت، اگرچه یکی از چالش‌های مهم سلامت در دنیای امروز به شمار می‌رود، اما مسیر مقابله با آن از درمان صرف عبور کرده و به سمت پیشگیری، آگاهی‌بخشی و مشارکت اجتماعی حرکت کرده است. تجربه نظام سلامت نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از بار این بیماری با اصلاح سبک زندگی، تشخیص زودهنگام، مراقبت مستمر و همراهی مردم قابل کنترل است.

دیابت بیش از آنکه تنها یک مسئله پزشکی باشد، موضوعی مرتبط با شیوه زیستن است؛ از آنچه در سفره خانواده‌ها قرار می‌گیرد تا میزان تحرک روزانه، کیفیت خواب، مدیریت استرس و توجه به نشانه‌های هشداردهنده بدن. در این میان، نقش مردم در کنار برنامه‌های نظام سلامت، نقشی تعیین‌کننده و غیرقابل جایگزین است.

آنچه امروز می‌تواند آینده سلامت جامعه را تضمین کند، نه فقط افزایش ظرفیت‌های درمانی، بلکه سرمایه‌گذاری بر پیشگیری و فرهنگ‌سازی است؛ چراکه هر اقدام به‌موقع برای شناسایی و کنترل دیابت، گامی برای کاهش هزینه‌های درمان، جلوگیری از عوارض ناتوان‌کننده و ساختن جامعه‌ای سالم‌تر خواهد بود.

انتهای پیام